Bối cảnh và tích tụ
- Lãi suất thấp kéo dài, tín dụng dễ, giá nhà tăng nhanh và thiếu bền vững.
- Mô hình originate-to-distribute: bên cho vay bán khoản vay qua chứng khoán hóa, chuyển credit risk đi nên nới chuẩn cho vay; subprime hấp dẫn nhờ lợi suất cao.
- Ngân hàng và SIV tài trợ tài sản dài hạn bằng nợ ngắn hạn (ABCP, repo) → lệch kỳ hạn, funding liquidity risk.
- Lehman phá sản 15/9/2008 → sụp đổ niềm tin, thị trường liên ngân hàng đóng băng; Fannie Mae, Freddie Mac bị tiếp quản; AIG được cứu trợ; các ngân hàng đầu tư còn lại bị mua hoặc thành bank holding company.
Subprime và CDO
- Subprime mortgage: người vay tín dụng kém, LTV cao, thu nhập thấp so với khoản vay. Cấu trúc 2-28 ARM: hai năm teaser rate thấp, rồi lãi thả nổi cao trong 28 năm.
- Đặc điểm làm rủi ro tăng: LTV 100% (không đệm vốn chủ), interest-only, NINJA loan, liar loan.
- Giá nhà giảm → negative equity → bỏ nhà, foreclosure → giá càng giảm.
- CDO chia pool thành tranche senior, junior, equity theo waterfall: senior nhận tiền trước, chịu lỗ sau cùng. CDO-squared gom các tranche junior. Sản phẩm thiếu minh bạch, khó định giá.
Vai trò các bên
- Ngân hàng: nới chuẩn cho vay quá mức nhờ OTD.
- Môi giới thế chấp: thù lao theo số lượng, bỏ qua sự phù hợp của sản phẩm.
- Tổ chức xếp hạng: hạng AAA phi thực tế cho tranche senior; dùng dữ liệu prime lịch sử, dựa vào dữ liệu bên phát hành, xung đột lợi ích vì bên phát hành trả phí.
Vốn ngắn hạn và systemic risk
- ABCP: commercial paper có tài sản bảo đảm. Repo: bán tài sản và cam kết mua lại giá cao hơn; chênh lệch là repo rate; có bảo đảm, không qua tòa phá sản.
- Haircut = (giá trị tài sản − tiền cho vay) ÷ giá trị tài sản; đòn bẩy tối đa = 1 ÷ haircut.
- ABCP đóng băng từ tháng 8/2007; haircut từ khoảng 0% lên gần 45% (9/2008); LIBOR-OIS spread từ gần 0% lên hơn 3.6%.
- Giảm đòn bẩy → bán tháo → giá giảm → vốn chủ hao hụt: systemic risk. Bài học: đủ vốn vẫn gục nếu phụ thuộc vốn ngắn hạn.
Can thiệp
- Fed: hạ lãi suất, cho vay dài hạn có bảo đảm, mở discount window cho ngân hàng đầu tư, cấp thanh khoản cho tài sản kém thanh khoản, tài trợ mua ABCP, mua tài sản của Fannie Mae và Freddie Mac → bảng cân đối phình to.
- Chương trình: TAF (tổ chức nhận tiền gửi), PDCF (primary dealer qua repo), cứu trợ Fannie Mae và Freddie Mac (9/2008), TARP (từ 10/2008).